Μαρίνα Φωκίδη, South (As a State of Mind)

Επιμελήτρια εκθέσεων, τεχνοκριτικός και ιδρύτρια της Κunsthalle Athens, μια από τις δυναμικότερες γυναίκες στο χώρο της σύγχρονης Τέχνης στην Ελλάδα, η Μαρίνα Φωκίδη εκδίδει το South (As a State of Mind), ένα από τα πιο αναπάντεχα και προσεγμένα περιοδικά τέχνης στον κόσμο.

 

Εδώ και ένα χρόνο εκδίδεις το περιοδικό Τέχνης South (As a State of Mind). Ποιος είναι ο στόχος του και ποια η θεματική του;
Με πρόφαση και σημείο εκκίνησης την Τέχνη θέλουμε ή προσπαθούμε ακόμη να μιλήσουμε και για άλλα πράγματα, την πολιτική, την καθημερινότητα, την αγάπη, τον καιρό, τη ζωή, ό,τι προκύψει. Με το που πολιόρκησε τα Μέσα η λέξη «κρίση», αμέσως, οι διεθνείς μας επαφές, ακόμη και σε διαπροσωπικό επίπεδο, οι φίλοι, οι συνεργάτες, έθεταν διάφορα θέματα που δεν ήταν πριν θέμα. Ο διαχωρισμός Βορρά και Νότου στην Ευρώπη έγινε καθημερινή μάντρα. Όπως επισημαίνει και ο Giorgio Agamben, σε ένα άρθρο του στη Liberation, ένας Γερμανός και ένας Έλληνας, π.χ., έχουν βασικές πολιτισμικές διαφορές πέρα από τις οικονομικές, κάτι που κανείς δεν το παίρνει υπ’ όψιν του. Είναι σχεδόν ταμπού αυτό στον κόσμο της διανόησης, εφόσον θεωρείται απλούστευση, αλλά είναι τόσο αληθινό: Οι διαφορές της κουλτούρας και του ταμπεραμέντου των ανθρώπων που ζουν σε ζεστότερα κλίματα από αυτούς που ζουν σε ψυχρά είναι φανερότατες και αμετάκλητες. Κάπως έτσι ξεκινήσαμε το περιοδικό, σαν απάντηση σε όλα αυτά, και μέσα από μια αυτοσαρκαζόμενη διάθεση το ονομάσαμε South (as a State of Mind), χωρίς να αναφέρεται υποχρεωτικά στη Νότια Ευρώπη και σε στενά γεωγραφικά όρια. Eπιθυμούμε το κοινό μας να είναι διεθνές. Πώς θα ήταν δυνατόν να είναι αλλιώς για ένα περιοδικό Τέχνης.... ειδικά στην εποχή του Ιντερνέτ;

Ένα περιοδικό Tέχνης είναι a priori εξειδικευμένο ή πιστεύεις ότι μπορεί να αφορά και σε ένα κοινό πέρα από τους ειδήμονες;
Πιστεύω ότι ένα περιοδικό Tέχνης θέλει να αφορά σ’ ένα μεγάλο μέρος του κοινού, αλλά δεν μπορεί. Για αυτό και οι άνθρωποι της Tέχνης έχουν αποκτήσει ένα ψεύτικο σνομπισμό απέναντι στο πλατύ κοινό που κρύβει την αδυναμία τους να συνεπάρουν την πλειοψηφία. Με το South το προσπαθούμε αυτό. Δίπλα σε ένα δύστροπο θεωρητικό κείμενο βάζουμε, παραδείγματος χάρη, φωτογραφίες από τις διακοπές μας. Απενoχοποιούμε και το κοινό της διανόησης. Είναι σα να διαβάζεις Μίκυ Μάους μέσα σε βιβλίο του Kierkergaard (γέλια).

Εκδίδεις ένα διεθνές περιοδικό, επιμελείσαι εκθέσεων, γράφεις κριτικές, οργανώνεις Biennale. Απαιτεί η σημερινή σκηνή Tέχνης μια ευρύτερη και πιο περίπλοκη δραστηριότητα από κάποιον που ασχολείται με την Tέχνη;
Εννοείται πως ναι - και αυτό είναι και ο κανόνας σε όλον τον κόσμο. Στην Tate Modern π.χ. οι εργαζόμενοι είναι δημόσιοι υπάλληλοι και όχι, μάλιστα, καλοπληρωμένοι... αλλά έχουν άλλη σχέση με την εργασία τους και τα ωράριά τους και την Τέχνη εν τέλει. Άσε που κάνουν χίλια πράγματα, συγχρόνως γράφουν, επιμελούνται εκθέσεων εκτός μουσείου, πολλές φορές Μπιενάλε κτλ. Θα συμβούλευα αυτούς που έχουν υπαλληλική σχέση με την Τέχνη να τα παρατήσουν άμεσα και να κάνουν άλλη δουλειά. Πάντως, είμαστε περήφανοι, τελευταίως -πέρα από την ομάδα μας που δουλεύουμε όλοι με το όραμα- ήρθαν δυο εθελοντές, ένας από την Ιταλία και μια από τη Γερμανία, νοίκιασαν σπίτια για να δουλέψουν μαζί μας. Μας είπαν ότι είδαν το South και εμπνεύστηκαν όπως και ένα μεγάλο άρθρο στο Spike Magazine για την Kunsthalle Athena και θεώρησαν ότι με εμάς θα είναι η καλύτερη εξάσκηση για το μέλλον. Είμαστε περήφανοι για αυτό.

Κινδυνεύει η σύγχρονη Τέχνη να είναι ακόμα ένα παρακλάδι της κοινωνίας του θεάματος;
Πιστεύω στην κοινωνία του θεάματος με θυσίες και χωρίς χλιδές. Η Τέχνη είναι μια καλή πειρατεία στο mainstream.

Συνάδεις με εκείνες τις κριτικές φωνές που διαφοροποιούνται και διαχωρίζουν την θέση τους από την εμπορική φρενίτιδα και τον κοινωνικό αριβισμό που παρατηρείται σε συνθήκες όπως η έκθεση Miami Basel;
Ανέκαθεν η Τέχνη και οι καλλιτέχνες είχαν και έπρεπε να έχουν στενές κοινωνικές επαφές με πάτρωνες. Από την εποχή των Medicis. Τώρα το εμπόριο σύγχρονης Τέχνης έχει τεράστια άνοδο παντού στον κόσμο. Αυτό το φαινόμενο έχει περισσότερο να κάνει με τον κόσμο των επενδύσεων παρά με την Τέχνη. Πιστεύω, πάντως, ότι υπάρχει μεγάλο χάσμα μεταξύ των καλλιτεχνών που ανακυκλώνονται στο εμπόριο και εκείνων που παρουσιάζουν δημοσίως τη δουλειά τους, η οποία δεν είναι αποκλειστικά εμπορική, σε σοβαρά ιδρύματα και μουσεία (όχι στα πουλημένα μουσεία). Αυτό από μόνο του είναι ενδεικτικό. Το εμπόριο δεν είναι η Τέχνη.

Από τη στιγμή που η πορεία και η καταξίωση ενός καλλιτέχνη υπόκειται στους κανόνες της ελεύθερης αγοράς και της δημοσιότητας, τι περιθώρια υπάρχουν για αυθεντικά επαναστατική Τέχνη;
Θεωρώ ότι η Τέχνη πρέπει να επιπλέει σε ελεύθερα συστήματα, ακόμη και εάν είναι η ελεύθερη αγορά. Πιστεύω πως επαναστατική Τέχνη μπορεί να παραχθεί παντού και δεν χρειάζονται ολιγαρχικά συστήματα γύρω μας, ούτε δεξιά ούτε αριστερά! Δεν νομίζω πως επαναστατική Τέχνη είναι αποκλειστικά αυτή που δεν εντάσσεται στο σύστημα. Αυτό τώρα πια είναι εφηβική Τέχνη, θεωρώ πιο επαναστατικό να μπορεί η Τέχνη να ασκήσει υγιή πειρατεία στις δομές μέσα από το σύστημα.

Ποια είναι τα κριτήρια εκείνα που σε συγκινούν σε έναν σύγχρονο καλλιτέχνη;
Η αναγκαιότητα να πει αυτό που έχει να πει με εικαστικό τρόπο. Κάποιος που δεν μπορεί να κάνει αλλιώς παρά να κάνει Τέχνη.

Πιστεύεις ότι υπάρχει underground Τέχνη σήμερα, δηλαδή Τέχνη που εκ πεποιθήσεως παραμένει στο περιθώριο, ή ως underground μπορεί να χαρακτηριστεί μόνο η Τέχνη που έχει αποτύχει να συμμετάσχει στο καθεστώς σύστημα;
Μόνο εκ πεποιθήσεως, έχω και πολλά παραδείγματα αν χρειαστεί για τους απίστους.

Ποια είναι η δική σου γνώμη για τη σκηνή της σύγχρονης Τέχνης στην Ελλάδα;
Πιστεύω ότι, η Τέχνη που παράγεται στην Ελλάδα έχει μεγάλη δυναμική. Το πρόβλημα ήταν η απουσία προωθητικών δομών από το κράτος και ιδιωτικών πρωτοβουλιών βοήθειας και προώθησης των καλλιτεχνών, με σύστημα. Όταν κάποιες γκαλερί λειτουργούσαν σαν καδράδικα και τα μουσεία ως μαυσωλεία χωρίς άνοιγμα στο μεγάλο κοινό τι να γίνει; Όταν υπήρχε μια τοπική αγορά η οποία συντηρείτο ευλαβικά, ερμητικά κλειστή προς τα έξω, τι να γίνει; Και οι καλλιτέχνες τεμπέλιασαν. Βλέπω όλα αυτά να αλλάζουν σταδιακά και να ξυπνάμε. Ελπίζω να μην ξαναγυρίσει αυτό το παλιό καθεστώς.

Με τι ασχολείσαι αυτή την εποχή και ποια είναι τα σχέδια σου για το άμεσο μέλλον;
Όπως πάντα με το South (As a State of Mind) και την Kunsthalle Athena. Ετοιμάζουμε το νέο τεύχος με το θέμα «North goes South». Επίσης, στην Kunsthalle Athena έχουμε τη νέα έκθεσή μας με τρεις Έλληνες καλλιτέχνες, την Κατερίνα Κανά, τον Πέτρο Τουλούδη, και το Θάνο Κυριακίδη (Blind Adam). O τίτλος είναι «This must be the Place», εγκαίνια 16/5, μετά τα εγκαίνια της Art Athina. Επίσης, επιμελούμαι μιας σειράς ομιλιών για την Art Athina, στην οποία έχω καλέσει δέκα γνωστούς και πολύ ενδιαφέροντες ομιλητές, όπως ο επόμενος επιμελητής της Μπιενάλε Βερολίνου 2014. Και μια έκθεση στην οποία θα συμμετάσχουν ένα σύνολο γνωστών καλλιτεχνών όπως ο Jeremy Deller, ο James Franco (ηθοποιός) η Yael Bartana, o Juergen Teller και άλλοι.
 

Από τον Παναγιώτη Χατζηστεφάνου, Αθήνα, Μάιος 2013